IMAGINER…
Art brut ze zbiorów
Muzeum Śląskiego w Katowicach
Francuski termin Imaginer oznacza wyobraźnię, nieodzowny element twórczości, natomiast francuskie określenie art brut – dosłownie „sztuka surowa”, „nieobrobiona” – zostało wprowadzone przez Jeana Dubuffeta, który poszukiwał twórczości nieskażonej wpływem akademii, rynku sztuki i obowiązujących kanonów estetycznych. W jego rozumieniu była to sztuka powstająca poza kulturą oficjalną, wypływająca z wewnętrznej potrzeby ekspresji, a nie z dążenia do uznania czy artystycznej kariery.
Do nurtu art brut zalicza się dzieła tworzone spontanicznie przez osoby bez formalnego wykształcenia artystycznego – często żyjące na marginesie społeczeństwa, doświadczające wykluczenia, izolacji lub chorób psychicznych. Ich twórczość wymyka się klasyfikacjom, zachowując niezwykłą siłę wyrazu, szczerość i indywidualność. Nie jest podporządkowana regułom kompozycji ani obowiązującym tendencjom estetycznym; stanowi osobisty zapis przeżyć, emocji i wyobraźni, dzięki czemu odsłania świat widziany z perspektywy jednostki pozostającej poza głównym nurtem kultury.
W Polsce najważniejszym zbiorem tego rodzaju twórczości jest kolekcja art brut znajdująca się w Muzeum Śląskim w Katowicach i właśnie z tej kolekcji pochodzą prace dwóch francuskich artystów prezentowane na ekspozycji.
Jean Louis Cerisier (ur. 1957) należy do grona francuskich twórców określanych mianem singulier – „osobliwych”, „wyjątkowych”, wymykających się jednoznacznym klasyfikacjom. Jego malarstwo nie jest próbą odtworzenia rzeczywistości, lecz zapisem wewnętrznych przeżyć, emocji i niepokojów. Tworzone przez niego kompozycje odsłaniają świat osobistych doświadczeń, w którym granica między wyobraźnią a rzeczywistością ulega zatarciu. Choć język formalny Cerisiera wykazuje pokrewieństwo ze sztuką współczesną, jego twórczość nie wynika ze świadomego podążania za określoną stylistyką. Jest efektem intuicyjnego procesu twórczego, prowadzonego bez podporządkowania akademickim regułom, co czyni ją bliską idei art brut.
Adam Nidzgorski (1933–2025), syn polskich emigrantów, urodził się pod Paryżem. Po zakończeniu II wojny światowej przyjechał do Polski, gdzie studiował w Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie. W 1956 roku powrócił do Francji, a następnie zamieszkał w Tunezji, gdzie w 1963 roku rozpoczął swoją drogę artystyczną. Po ponownym osiedleniu się w Paryżu szybko zyskał uznanie jako jeden z najciekawszych przedstawicieli francuskiego art brut. Od początku swojej działalności fascynowała go twórczość powstająca poza instytucjonalnym obiegiem sztuki. Utrzymywał korespondencję z Jean Dubuffet, twórcą pojęcia art brut, aktywnie uczestnicząc w dyskusji nad miejscem sztuki intuicyjnej i nieprofesjonalnej we współczesnej kulturze. Po 1990 roku wielokrotnie odwiedzał Polskę, popularyzując ideę art brut oraz prezentując własną twórczość. Jego ekspresyjne, pełne humoru i poetyckiej wyobraźni kompozycje stanowią świadectwo niezależności artystycznej oraz przekonania, że prawdziwa sztuka rodzi się z wolności, intuicji i autentycznej potrzeby tworzenia.
Wernisaz wystawy odbędzie się 1 lipca 2026 roku o godz. 17.00.
Spotkanie poprowadzi kuratorka wystawy Sonia Wilk, kustosz i kierownik Działu Plastyki Nieprofesjonalnej Muzeum Śląskiego w Katowicach.
Wystawa jest kolejną odsłoną trwającej od piętnastu lat współpracy Galerii ArtBrut z Muzeum Śląskim.